Жылжымайтын мүлікті сатып алу — көптеген нюанстары бар мәміле, оларды түсіну қаржылық және құқықтық тәуекелдерден сақтайды. Бұл мақалада Қазақстанда пәтер сатып алғанда білу қажет барлық маңызды ақпаратты жинадық — мейлі ол құрылыс компаниясынан ипотекаарқылы болсын немесе тұрғын үйді қолма-қол сатып алу болсын.
Қазақстанда пәтер сатып алғанда қандай құжаттар қажет
Барлығы мәмілені аяқтау үшін қажетті құжаттарды жинаудан басталады. Егер мүлікті қолма-қол ақшамен сатып алсаңыз, жеке басыңызды растайтын құжат қажет. Ипотекаға өтініш берген кезде кіріс туралы растау, еңбек кітапшасының немесе еңбек шартының көшірмесі де қажет – бұл банкке сіздің несие қабілеттілігіңізді бағалауға көмектеседі.
Ал мүлікке қатысты құжаттарды сатушы ұсынады. Стандартты пакетке мыналар кіреді:
● Мүліктің бірыңғай мемлекеттік тізілімінен үзінді — онда меншік иесі, кез келген ауыртпалықтар (ипотека, тәркілеу, жалға алу), кадастрлық нөмір және нақты еден ауданы туралы ақпарат көрсетіледі;
● техникалық паспорт — ол нақты жоспарды тексеруге және кез келген рұқсат етілмеген өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді;
● сатушының жұбайының мәмілеге нотариалды куәландырылған келісімі;
● сату-сатып алу келісімшарты — бұл мәміленің бағасын, мерзімдерін және шарттарын белгілейді.
Пәтерді сатып алғанда ең бастысы – сатушының түпнұсқа құжаттары бар-жоғын тексеру. Егер тек көшірмелер ұсынылса немесе тіркеуден алынған соңғы үзінді болмаса, бұл қосымша тексеруді қажет ететін маңызды себеп болып табылады.
Сатып алғанда нені қадағалау керек?
Мүліктің физикалық жағдайын және құқықтық мәртебесін бағалаңыз. Жарнамадағы сипаттамаға ғана сенбеңіз — тексеруді жеке өзіңіз жүргізген дұрыс.
Тексеру кезінде келесі жайттарға назар аударыңыз:
● қабырғалардың, төбелердің және едендердің жағдайы — жарықтар, көгеру белгілері және су дақтары жасырын ақаулардың бар екенін көрсетеді;
● коммуналдық желілер — су қысымын және желдетуді (мысалы, қағаз парағын пайдаланып) тексеріңіз, сондай-ақ көтерігіш құбырлардың жағдайын қараңыз;
● терезелер мен есіктер — саңылаулар жылудың жоғалуына және жылыту шығындарының өсуіне әкеледі;
● кіреберіс зал мен ортақ аймақтардың жағдайы — ғимаратты күтіп ұстау сапасының көрсеткіші.
Сонымен қатар, мүліктің құқықтық мәртебесін тексеріңіз: коммуналдық қызметтер бойынша төленбеген қарыздардың жоқтығына көз жеткізіп, тіркелген тұрғындарды, соның ішінде кәмелетке толмағандарды тексеріңіз. Егер күмәніңіз болса, қосымша тексеру үшін заңгерге жүгіну жақсы.
Пәтерді сатып алғанда оны қалай тексеру керек?
Мәмілені аяқтамас бұрын мүліктің негізгі тексерісін жүргізу маңызды. Келесі жайттарға назар аударыңыз:
● мүліктің меншік құқығы мен құжаттар жиынтығы;
● коммуналдық қызметтер бойынша шектеулер мен қарыздардың бар-жоғын;
● мүліктің техникалық жағдайы.
Пәтер сатып алу кезіндегі сіздің әрекеттеріңіз – қаржылық шығыннан қорғанудың негізгі тәсілі. Алаяқтық пен жасырын мәселелерден сақтану үшін келісімшартқа қол қойылғанға дейін сатушыға ешқандай ақша бермеңіз, және егер күмәніңіз болса, заңгерге жүгініңіз.
Қазақстанда пәтер сатып алу кезіндегі ережелер мен маңызды нюанстар
Құжаттарды тексеріп, пәтерді қарап шыққаннан кейін сатып алудың қаржылық және заңдық қырларына назар аудару маңызды.
Қазақстанда тұрғын үй сатып алғанда білу қажет ең басты нәрсе — шартқа қол қою мен ақшаны беру өздігінен сізді жылжымайтын мүліктің иесі етпейді.Меншік құқығы тек мемлекеттік тіркеуден кейін ғана туындайды.
Бұл нотариалдық кеңседе, Қоғамдық қызмет көрсету орталығында (ХҚКО) немесе eGov.kz порталында онлайн түрде жасалады. Тіркеу әдетте 1–5 жұмыс күнін алады.
Сатып алар алдында мүлікті мұқият тексеруге уақыт бөліңіз:
| Тексеру | Нені ескеру қажет |
|---|---|
| Құжаттар | Тізілімнен алынған үзіндінің өзектілігі (10–15 күнге дейін), құжаттардың түпнұсқаларының болуы, жұбайының/зайыбының келісімі |
| Техникалық жағдай | Су құбыры жүйесінің, электр сымдарының, қабырғалардың, терезелердің және шатырдың жағдайы |
| Заңдық тазалығы | Тіркелген тұрғындардың болмауы, қарыздардың, заңдық даулардың, рұқсатсыз өзгерістердің болмауы |
Осы қарапайым қадамдар сізді болашақта күтпеген шығындар мен заңдық қиындықтардан қорғайды.
Пәтер сатып алу кезіндегі кеңестер мен ұсыныстар
Мүлікті сатып алудың қауіпсіз әрі қаржылық тұрғыдан сенімді болуын қамтамасыз ету үшін мәселені ақылға қонымды түрде қарастыру маңызды. Пәтер сатып алғанда нені ескеру керек екенін қарастырайық:
● бюджетіңізді нақты түсінбей тұрып іздеуді бастамаңыз, ал ипотекаға өтініш беру үшін алдымен банктен алдын ала мақұлдау алуыңыз керек;
● тек мүліктің сыртқы көрінісіне ғана назар аудармаңыз, себебі техникалық мәселелер жасырын болуы мүмкін;
● Сатушымен жасалған барлық келісімдердің келісімшартта көрсетілгеніне көз жеткізіңіз.
Егер сізді пәтерді ең аз тәуекелмен қалай сатып алу қызықтырса, ең сенімді жолы — тұрғын үйді тікелей құрылыс компаниясынан алу. Бұл сегментте Сат НС тұрғын үй кешендері кең танымал — бұл құрылыс компаниясы бірнеше жылдан бері отандық жылжымайтын мүлік нарығында жұмыс істеп келеді.
Қазақстанда пәтер сатып алу кезіндегі шығындар мен салықтар
Қазақстанда жылжымайтын мүлік сатып алуға салық салынбайды; алайда қосымша шығындардан толықтай қашу мүмкін емес. Бюджетті жоспарлау кезінде келесі байланысты шығындарды алдын ала ескеру маңызды:
● меншік құқығын тіркеу үшін мемлекеттік баж — 1 АЕК;
● нотариалдық қызметтер — орташа есеппен 1,5–3 АЕК;
● сақтандыру — ипотека алғанда міндетті.
Егер мүлік ипотека арқылы сатып алынса, бастапқы жарнаны да ескеру керек, ол әдетте мүліктің құнының 20–40%-ын құрайды.
Пәтер сатып алғанда мәміленің жалпы құнын басынан-ақ есептеп шығу маңызды. Күтпеген шығындарды жабу үшін осы сомаға тағы 5–7% қосыңыз.
Құрылыс компаниясынан пәтерді қалай қауіпсіз сатып алуға болады?
Егер тәуекелдерді азайтып, сатып алу процесін жеңілдеткіңіз келсе, құрылыс компаниясынан жаңа салынған тұрғын үйлерге назар аударған жөн. Мұндай нысандардың заңдық тарихы әдетте ашық болады: қарыздарсыз, тіркелген тұрғындарсыз және даулы жағдайларсыз. Қалған жағдайда құрылыс компаниясынан пәтер сатып алу ережелері стандартты — тұрғын үйді мұқият қарап шығып, шартты тексеріңіз.
Сенімді девелопер сатып алушының мәміленің заңдылығына күмәнданбауына өзі мүдделі. Сондықтан Сат НС сату бөліміне жүгінсеңіз, сізге құрылыстың сенімділігі мен заңдылығын растайтын барлық құжаттар ұсынылады.
Үй сатып алу әрқашан үлкен жауапкершілік. Алайда құжаттарды мұқият тексеру, пәтерді бағалау және басқа да ұсыныстарды орындау тәуекелдерді болдырмауға көмектеседі. Қарапайым кеңестерді ұстана отырып, тұрғын үй сатып алу кезінде не істеу керегін оңай түсіне аласыз.
FAQ бөлімі
Пәтер сатып алғанда не білу керек?
Құжаттарды, нысанның заңдық тазалығын және жылжымайтын мүліктің нақты жағдайын тексеру керек.
Қазақстанда пәтер сатып алу үшін қандай құжаттар қажет?
Жеке басты растайтын құжат, мүлікке меншік құқығын растайтын құжаттар және мүлік тіркеуінен үзінді.
Пәтер сатып алғанда неге назар аудару керек?
Құжаттарға, ауыртпалықтардың бар-жоғына және тұрғын үйдің техникалық жағдайына.
Пәтерді сатып алар алдында қалай тексеру керек?
Құжаттарды зерттеп, нысанның тарихын тексеріп, тұрғын үйді қарап шығу қажет.
Пәтер сатып алғанда нені ескеру маңызды?
Бюджетті, қосымша шығындарды, ықтимал тәуекелдерді және мәміленің заңдық қауіпсіздігін.